Kulturno dobro: TUMBARICA CASTRUM SA CRKVOM

Istorijat

2019. godine jedini projekat u Crnoj Gori vezan za konzervatorska i arheološka istraživanja koji se finansirao iz evropskih fondova je u Donjoj Ržanici, kod Berana,. Poslije opsežnih radova, "izronio" je grad Tumba, ili stručno rečeno - arheološko nalazište Tumbarice. Nalazište svjedoči o životu u tom prirodnom refugijumu (utočištu), naseljenom još u neolitu, oko

4.500 godina prije nove ere. Nađeni keramički materijal, kameni žrvnjevi i jedan teg za mrežu, pripadaju vinčanskoj kulturnoj grupi, a na osnovu pronađenog srebrnog novca kolonije Dirahuijona pretpostavlja se da na Tumbaricama postoji sloj koji pripada poznom gvozdenom dobu, ili ilirsko-grčkom periodu.

Detalji o kulturnom dobru

Ovaj lokalitet čini stjenovito i gotovo nepristupačno uzvišenje koje se nalazi podno brda Zaruđa, koje je orjentisano jugoistok-sjeverozapad.1 Spoljašnji bedemi su naknadno sagrađeni a spojeni su sa okruglom kulom koja se nalazi na zapadnoj strani, potom idu ka istoku sve do strmih litica kanjona kaludarske rijeke. Ovaj zid se u blagom, izbačenom, luku pruža u dužini od oko 60 metara, širok je 1,60. metara a rađen je od priklesanog kamena nepravilnog oblika, slaganog u pravilne redove spojene krečnim malterom. Na središnjem dijelu bedema zidovi su prekinuti i mimoilaze se formirajući na taj način skriveni i zaštićeni ulaz u grad. Na ovaj način formiran je prolaz između dva zida, dug 3,50 metara a širok 2,10. metara. Na najvisočijem platou grada (850mnm), između zapadne kule i uskog prolaza u unutrašnjem bedemu, nalaze se ostaci jednog sakralnog objekta. Radi se o jednobrodnoj građevini dužine 12,60 i širine 6,80. metara. Zidovi su široki 0,65. metara a rađeni su od grubo obrađenih kamenih blokova slaganih u pravilne redove spojene krečnim malterom sa krupnijim rječnim agregatom. Dosta široka i duboka apsida se nalazi na istočnoj strani a u objekat se ulazilo na vrata širine 1,10metara koja se nalaze na zapadnoj strani.

Ostaci Tumba grada otkrivani su slojevito, godinu i po dana, Tokom radova arheolozi Polimskog muzeja na lokaciji zatekli su nekoliko terenskih nivoa i bedeme koji su već konzervirani. Tumbarica predstavlja utvrđenje sa crkvom, sa paraklisom, kao i sa pratećim objektima, sa jednom polukružnom i jednom pravougaonom kulom. Istraživači su na prostoru Tumbarice spojili kulu visoku 3m i bedeme ispod kojih je tokom radova pronađeno preko 300 vrijednih predmeta (bronzane kopče, srebrne I zlatne garniture, strijele, sloj crne zapečene zemlje). Konzervacija i restauracija obavlja se veoma oprezno kako se ne bi narušila autentičnost ovog prostora. Planira se uređenje i prilaza i samog lokaliteta, kako bi bio pristupačan posjetiocima, a sve u cilju da postane turistički atraktivno mjesto. Osim turističkog, Tumbarica je primjer naučnog značaja koji je svjedok nekadašnjeg života na prostoru Berana.