Kulturno dobro: SREDNJOVJEKOVNO BRSKOVO

Istorijat

Srednjovjekovni grad smješten u sjeveroistočnom dijelu Crne Gore, 6km istočno od današnjeg Mojkovca. Brskovom se naziva čitav kompleks manjih lokaliteta između pritoka rijeke Tare, Rudnice i Bjelojevića rijeke. Brskovski rudnici su ostavili dosta tragova i u toponomastici. Na dominantnom mjestu nalaze se ostaci

utvrđenja Gradina iz kojeg je kontrolisana bliža i dalja okolina Brskova. Od 1254. godine u poveljama se spominje pod latinskim imenom Brescoa. Prema istorijskim izvorima Sasi su prije 1254. godine bili naseljeni u Brskovu. Sasi su na području Brskova osnovali opštinu, a bilo im je dopušteno da imaju i svoga kneza, sveštenike i svoju crkvu. Najveći procvat Brskovo je doživjelo u period oko 1280. godine, kada je imalo svoje naselje, trg, dubrovačku koloniju i malo grad. U Brskovu je radila i kovnica novca prije 1277. godine, u kojoj je kovan prvi novac srpskih vladara i koja je predstavljala veliki izvor prihoda za njih. U Brskovu je bila uspostavljena i carina koja je bila na osnovu regalnog prava i uzimanja dadžbina od trgovaca, srpskim vladarima takođe donosila velike prihode. Početkom XIV vijeka značaj Brskova počinje da opada, da bi od 1350. godine potpuno opao. Osmanlije su ga zauzele 1399. godine, a Dubrovčani ga u jednom tekstu iz 1433. godine ubrajaju među napuštena mjesta. Brskovo je bilo jedino privredno središte koje se, prema vrijednosti proizvodnje i ostvarenih prihoda, moglo porediti sa gradovima u Primorju.

Detalji o kulturnom dobru

Da se u mjestu Doganjice nalazio srednjovjekovni grad i naselje Brskovo potvrdila je još 1933. godine jedna kombinovana naučna ekspedicija, čije je rezultate publikovao V. Ćorović 1934. godine. Brskovsko utvrđenje nalazi se na brdu Gradina i njegovi bedemi prate konfiguraciju samoga terena. Zbog toga je utvrđenje veoma izdužene osnove i na istočnom i zapadnom kraju završeno velikim kružnim kulama. Pozicionirano na strateški dominantnom mjestu obezbjeđivalo je sigurnost karavanskog puta i rudarskih djelatnosti u zaleđu. Sjeveroistočno od Gradine, u mjestu Doganjice, nalazilo se naselje sa trgom, carinarnicom i crkvom. Ruševine ovog grada vidjele su se i 1949. kada je lokalitet posjetio arhitekta B. Vulović. Tom prilikom osnove i presjeci dva objekta (crkva i dvorana) su nacrtane. Danas je cijelo područje Doganjica obraslo u gustu šumu, ali su jasno vidljivi tragovi rudarskih aktivnosti 20. vijeka. Istraživanja su, međutim, pokazala da se ne radi o crkvi, već o ostacima monumentalne građevine, dužine 22 m i širine 8,20 m, koju je Vulić definisao kao dvoranu.

Od cjelokupne građevine djelimično je istražena samo njena ulazna prostorija, dok je njen ostatak ostao prekriven debelim slojem jalovine. Prostorija unutrašnjih dimenzija 6,20 x 2,80 m, izgleda je naknadno prizidana uz građevinu. Njeni masivni zidovi, debljine 0,90 m (u istočnom dijelu čak 1,20 m), zidani su upotrebom pritesanog krečnjaka slaganog u nepravilnom slogu uz pomoć veoma čvrstog krečnog maltera. Cijela fasada izdijeljena je lezenama od sige na dva dijela, a potom omalterisana i u nekim djelovima bojana crvenom bojom. Fragmenti fresaka su, nažalost, isuviše usitnjeni, kako bi se dobila ukupna slika, ali raznovrstan kolorit i sloboda u motivima ukazuje na raskošno dekorisan prostor.

Najnovija iskopavanja i pokretni arheološki materijal potvrđuju da su rudnik i Brskovo sa trgom, bili aktivni sve do sedamdesetih godina XIV vijeka. Otkriće velelepne zgrade potrvrđuje da se u Brskovu i dalje živjelo. Arheološka i konzervatorska istraživanja, izrada konzervatorskog projekta i sprovođenje konzervatorskih mjera na utvrđenju Brskovo, Opština Mojkovac. Istraživanja sprovedena tokom 2014. godine a konzervatorske mjere planirane za 2015. godinu. Javna ustanova Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, na osnovu Rješenja Uprave za zaštitu kulturnih dobara br. UP/I 03-153/2014-14 od 16. 05. 2019. godine, nastavila je arheološka istraživanja na lokalitetu Brskovo - Doganjice u Mojkovcu.Arheološka istraživanja lokaliteta Doganjice, odnosno mjesta gdje se nalazio trg i naselje Brskovo obuhvatila su radove na iskopavanju prostorije dimenzija 6,20 x 2,80 m, otkrivene 2017. godine. Uklanjanjem sloja u prostoriji otkrivena je nekropola na redove koja se sastojala od 14 grobova. Brskovska kosturnica za sada obećava da bude najveći uzorak srednjovjekovne populacije na Balkanu. U ovogodišnjim istraživanjima vršena su sondiranja istočnog dijela Doganjica kako bi se odredile istočne granice naselja. Istraživanja su realizovana u periodu od 20.06. do 20.08. 2018. godine. Cilj istraživanja je bio istražiti u potpunosti prostor koji zahvata prostorija i sondama pronaći nove objekte, za buduća iskopavanja.