Kulturno dobro: MINICIPIUM S

Istorijat

Municipijum S je, pored Risinijuma i Dokleje, jedan od tri urbana centra iz doba rimske dominacije, u kojem je složen proces romanizacije nakon osvajanja Ilirika, imao specifičan tok. Pretpostavlja se da je Municipium S svoj municipalni status dobio sredinom II vijeka nove ere. Pokretni arheološki materijal kominske nekropole II ukazuje na veću ekonomsku moć stanovnika naselja i u vezi je sa razvitkom samog Municipia S koji doživljava svoj uspon u periodu od II do IV vijeka nove ere. Na osnovu epografskih natpisa

na kamenim spomenicima moguće je zaključiti da su se na nekropoli II u periodu II do IV vijeka nove ere, mahom sahranjivali domorodci i doseljenici iz priobalnih gradova rimske provincije Dalmacije.1 Pretpostavka je da je grad napušten u V vijeku, kada i prestaje život grada, rekonstruisana je na osnovu pronađenih pokretnih nalaza: luksuzna keramika, staklo i metal. Svakako, najveći oslonac u ovom procesu okvirno daju nalazi rimskog novca koji su izrađivani u različitim kovanicama, što je još jedna potvrda Municipijuma S, kao kosmopolitskog grada.

Detalji o kulturnom dobru

U selu Komini, koje je udaljeno od Pljevalja 2 km, nalazi se arheološki lokalitet, Municipium S, koji zahvata prostor iznad rječice Vezičnice i rijeke Ćehotine, smješten u većem polju kao i sam grad Pljevlja. Ostaci naselja - Municipia S u Kominama, prostiru se na uzvišenom platou, zvanom Međe. Na ovom prostoru raspoznaju se ostaci šuta od rimskih objekata, koji su obrasli visokim rastinjem. Između zaraslog grmlja su manje livade, kojim su se pružale ulice, koje su povezivale rimske objekte.1 Takođe na prostoru na kom se pretpostavlja Municipium S (Međe), vršena su manja sondažna ispitivanja 1971. godine. Ona su potvrdila postojanje antičkog naselja pored većim dijelom tada istražene nekropole u Kominima. Tom prilikom je konstatovana jedna građevina čiji je centralni dio ostao neispitan, ali su u profilu bili vidljivi stupci od hipokausta. Na mjestu ulaza u grad, na sjeveru grobne aleje II, đe se predspotavljalo da je gradska kapija, konstatovani su tragovi kamena, vezanog malterom. Nekoliko istraživanja sprovedeno je 2007. i 2008.godine, kao i 2017 i 2018. godine, kada je na ovom lokalitetu vršeno sondažno arheološko istraživanje i konzervatorski radovi.

Na lokalitu se danas nalaze brojni ostaci rimskih gradjevina i kamene plastike. Na lokalitetu se mogu viđeti ostaci više objekata kao i dobro očuvane dvije grobnice od kojih, jedna pripada Aureliji Maksimini, a druga Pakoniji Montani. Ove grobnice predstavljaju tip nadzemnih grobnica (arae macaria cincta) i datiraju iz druge polovine III vijeka nove ere. Istraživanja su vršena na dva sektora označena kao nekropola I i II. Nekropola I obuhvata prostor na platou Belog brda, a nekropola II obuhvata prostor izmedju Belog brda i rjecice Vezičnice. Izuzetno arheološko otkriće na nekropoli II predstavlja grob sa olovnim sarkofagom, u kome je pored inhumiranog pokojnika i većeg broja staklenih posuda, nađena i jednistvena staklena čaša sa natpisom - dijatreta. Među nadgrobnim spomenicima na nekropoli II mogu se izdvojiti tri osnovna oblika, a to su cipusi, stele i kocke, ali i u manjem broju zastupljene votivne are. Pored ovih nadgrobnih spomenika prisutni su i primjerci pune plastike, kao sto su figure lavova. Kameni spomenici većinom imaju natpis, na bočnim stranama su ukrašavani ljudskim figurama, predstavama genija, Atisa. Po svom stilu i motivu predstavljaju značajan fond ilirsko-rimske umjetnosti, jedinstven na teritoriji današnje Crne Gore ali i šire.