Kulturno dobro: MANASTIR MORAČA

Istorijat

Manastirsku crkvu Uspenja Bogorodice podigao je Stefan, sin Vukanov, 1252. godine, o čemu svjedoči uklesani natpis u luneti glavnog portala. Početkom 16. vijeka Turci su opustošili Manastir. Iguman Tama i knez Vučić Vučetić iz Rovaca obnovili su Moraču 1574. godine. U jeku turske vladavine, manastir je bio značajno političko i

kulturno-prosvjetno središte, posebno u 19. vijeku. Prema zabilježenom predanju je manastir spaljen 1505. i bio pust sve do 1565. ili 1570. godine kada je obnovljen. Ukrašavanje se nastavlja do kraja 16. vijeka i tokom 17. vijeka. Morača je imala značajnu ulogu upravo u 17. vijeku.

Detalji o kulturnom dobru

Manastir Moraču sačinjavaju centralni hram Uspenja Bogorodice, mala crkva Sv. Nikole iz XVII vijeka, i zgrade konaka, koje zajedno sa ogradnim zidom formiraju jedinstven kompleks. Bogorodičina crkva je jednobrodna kupolna zgrada sa karakterističnim bočnim pijevnicama, raškog tipa. Uz prostranu pripratu nalazi se, na severnoj strani, paraklis Svetog Stefana. Gradivo su sitni kvaderi sige, presvučeni malterom. U spoljašnjoj dekoraciji fasada, portala, prozora i u izgledu niza slijepih arkada, ispod krovnog vijenca, primjetno je prisustvo romanike. Đakonska ikona je fragmentarno očuvana originalna freska, visoke umetničke vrednosti, sa prizorima iz života proroka Ilije. U restauraciji iz 16. veka crkva je ponovo živopisana. Enterijer je upotpunjen autentičnim nameštajem, umetnutim carskim dverima i Bogorodičinim točkom.1 Crkva je omalterisana što je u mnogome razlikuje od nekih primorskih crkava u Crnoj Gori i gradjen je od žutog kamena. Kroz dvorište manastira prolazi potočić koji se potom spušta niz stijene i formira čudesni vodopad Svetigora, koji se uliva u Moraču. Vjerovatno najljepši arhitektonski detalj u manastiru predstavljaju dvokrilna vrata na ulasku u srednji hram koja su jednim dijelom izrađena od slonove kosti.

Manastir Morača je duhovno, istorijsko i kulturno blago. Osim toga, okružuje ga lijepa priroda. Pored arhitekture, posebnu znamenitost manastira Morača predstavlja njegov živopis. Od prvobitnog slikarstva iz 13. vijeka sačuvan je samo manji dio u đakonikonu, đe se monumentalnošću i snagom izraza izdvaja 11 kompozicija iz života proroka Ilije. Freska ,,Gavran hrani proroka Iliju”, nastala u XIII vijeku, najstarija je i najpoznatija freska moračkog manastira. Na svjetskoj izložbi 1952. u Parizu, osvojila je drugo mjesto, a čuveni Pablo Pikaso uvrstio je u remek djela svjetske umjetnosti.